علیرغم تأکیدات مکرر در برنامه های مختلف بر ضرورت اجرای بیمه های اجتماعی روستاییان ودرج یک ماده در این زمینه در قانون صندوق تأمین اجتماعی، نخستین اقدام عملی در این خصوص به دنبال تأکید برنامه چهارم توسعه وقانون ساختار نظام جامع رفاه وتأمین اجتماعی (به استناد بند د و تبصره 2 ماده 3) بر ایجاد صندوق بیمه اجتماعی روستاییان صورت گرفت. در بهمن ماه 1383با تصویب آیین ­نامه صندوق در هیأت وزیران و طی مراحل قانونی و تأیید نهایی مجلس در مرداد ماه 1384، تأسیس این صندوق نهایی وابلاغ شد. از مهمترین اهداف این نظام می‌توان به جلوگیری از مهاجرت بی‌رویه روستاییان به شهرها، کاهش اختلاف طبقاتی و بالا‌بردن سطح زندگی روستاییان و عشایر،  تامین امنیت اجتماعی و بازتوزیع عادلانه درآمد اشاره نمود.

مطابق آیین نامه مربوط، تعمیم و گسترش بیمه روستاییان و عشایر به افراد مشمول، جمع آوری و تمرکز کلیه وجوه موضوع صندوق و سرمایه ­گذاری و بهره ­برداری از وجوه جاری و ذخیره شده، از جمله اهم وظایف این صندوق به شمار می­ رود.

داشتن حداقل 18 سال و حداکثر 55 سال سن (برای زنان 50 سال) جزو شرایط عضویت دراین صندوق است. شرط بازنشستگی در این صندوق حداقل 65 سال سن با 15 سال سابقه پرداخت حق­بیمه می­باشد. تعهدات اصلی این صندوق شامل بیمه ازکارافتادگی کلی، پیری وفوت(بیمه بازماندگان) است. میزان حق بیمه در این صندوق برابر 15% سطوح درآمدی معینی است که هرسال صندوق اعلام می­ کند. مهمترین چالش این صندوق، عضویت اختیاری و فقدان ساز و کار موثر جهت پوشش جمعیتی آن می ­باشد.